Tại sao LEGO đặt nhà máy hơn 1,3 tỷ đô ở Việt Nam, và vì sao giá sẽ không rẻ đi

Tháng 4/2025, LEGO khánh thành một nhà máy hơn 1,3 tỷ đô ở Việt Nam. Lúc đó mình đọc kha khá bài báo và thấy hầu hết đều dừng lại ở mấy con số: bao nhiêu hecta, bao nhiêu tấm pin mặt trời, bao nhiêu việc làm. Số thì đúng hết, nhưng không trả lời được cái mình tò mò nhất: tại sao lại là Việt Nam?

LEGO không phải kiểu hãng đi thuê xưởng gia công, gần trăm năm nay họ tự làm gạch trong nhà máy của chính mình, và trước Việt Nam họ mới chỉ có đúng năm nhà máy trên toàn thế giới. Mở thêm một cái là quyết định cân nhắc nhiều năm, trong khi cả Đông Nam Á thì Thái Lan, Malaysia, Indonesia đều có hạ tầng công nghiệp, đều mời chào. Cuối bài mình cũng dành một mục cho hiểu lầm xuất hiện rất nhiều dưới các bài báo hồi đó, kiểu "có nhà máy rồi thì LEGO sắp rẻ".

Vì sao LEGO cần thêm nhà máy

Từ năm 2020 tới giờ LEGO tăng trưởng gần như không nghỉ. Năm 2025 doanh thu khoảng 13 tỷ đô, tăng 12%, lợi nhuận hoạt động 3,4 tỷ đô, danh mục sản phẩm chạm mốc 868 mã set, nhiều nhất từ trước tới nay. Nửa đầu năm 2026 doanh thu 6,54 tỷ đô, tăng tiếp 21%. Mỗi mã set mới là thêm khuôn, thêm màu, thêm ca chạy máy, bán chạy hơn mà danh mục lại phình ra thì áp lực lên nhà máy tăng gấp đôi.

Nơi tăng mạnh nhất là châu Á. Người chơi trưởng thành ở châu Á, nhất là nhóm mua set trưng bày, tăng rất nhanh, Trung Quốc quay lại tăng trưởng năm 2025, còn Đông Nam Á thì tầng lớp trung lưu phình ra và LEGO đang mở cửa hàng chính hãng khắp khu vực. Trong khi năng lực sản xuất phục vụ châu Á thì chỉ có đúng một nhà máy ở Gia Hưng, Trung Quốc. Đó là bài toán họ phải giải từ khoảng 2021, 2022.

Ba nguyên tắc làm hàng của LEGO

Muốn hiểu cách LEGO chọn chỗ đặt nhà máy thì phải hiểu cách họ sản xuất.

• Không thuê gia công. Nike, Adidas, Apple thuê nhà máy bên ngoài, ai báo giá tốt thì làm, hết hợp đồng thì chuyển. LEGO thì tự bỏ tiền xây, tự sở hữu, tự vận hành, tự tuyển người, xây một cái là cắm rễ vài chục năm. Người đi thuê thì hỏi chỗ nào rẻ nhất, còn người tự xây thì hỏi chỗ nào đủ ổn định để tồn tại tới lúc thu hồi được vốn, dù là hàng chục năm.
• Đặt nhà máy sát thị trường. Billund (Đan Mạch), Kladno (Séc), Nyíregyháza (Hungary) phục vụ châu Âu, Monterrey (Mexico) phục vụ Bắc Mỹ và một nhà máy nữa đang xây ở bang Virginia của Mỹ dự kiến chạy năm 2027, Gia Hưng phục vụ Trung Quốc. Không có nhà máy nào làm một chỗ rồi chở đi khắp thế giới.
• Sản xuất càng muộn càng tốt. CEO Niels B. Christiansen từng nói họ không thích ôm tồn kho mà thích làm sát nhu cầu, thế nên nhiều bộ dù biết rất hot vẫn hay rơi vào tình trạng phải chờ hàng.

Ba nguyên tắc đó cộng lại ra một kết luận bắt buộc: muốn phục vụ châu Á - Thái Bình Dương cho tử tế thì phải có thêm nhà máy trong khu vực.

Sao không mở rộng nhà máy ở Trung Quốc?

Gia Hưng đã có sẵn, mở rộng thì rẻ hơn xây mới nhiều, vậy sao không làm? Thứ nhất là chi phí lao động và vận hành ở các tỉnh công nghiệp Trung Quốc đã tăng liên tục cả chục năm, chuyện dịch chuyển sản xuất không phải của riêng LEGO mà cả ngành hàng tiêu dùng đã làm từ 2018. Thứ hai và quan trọng hơn là rủi ro tập trung, đặt hết trứng vào một giỏ ở nơi đang là tâm điểm căng thẳng thương mại thì rất nguy hiểm, khi chính sách thuế của Mỹ thay đổi liên tục tới mức doanh nghiệp gần như không lập được kế hoạch dài hạn. Thứ ba đơn giản hơn: người Trung Quốc cực kỳ mê LEGO, riêng thị trường đó đã ngốn gần hết công suất Gia Hưng.

Vì sao là Việt Nam

Mình xếp năm yếu tố theo thứ tự từ quan trọng nhất trở xuống.

1. Điện sạch, và khung pháp lý đi kèm. LEGO đặt mục tiêu giảm phát thải rất gắt trên toàn chuỗi, nên nhà máy mới không chỉ cần đất và điện mà cần điện tái tạo đủ nhiều, ổn định, và chứng minh được trên giấy tờ, vì hàng xuất đi châu Âu, Mỹ, Nhật, những nơi ngày càng đòi hỏi yếu tố môi trường. Ở nhiều nước, doanh nghiệp muốn mua điện tái tạo trực tiếp cũng không được, tất cả phải mua qua điện lực nhà nước mà điện lưới thì trộn đủ nguồn, không tách ra chứng minh được. Việt Nam giải được bài toán đó: Nghị định 80 năm 2024 lần đầu hợp thức hóa cơ chế mua bán điện trực tiếp, cho khách hàng dùng điện lớn ký hợp đồng thẳng với đơn vị phát điện tái tạo, và tới tháng 6/2026 Nghị định 243 tiếp tục mở rộng khung này.

Chi tiết mình thấy thú vị nhất là LEGO quyết định đầu tư từ năm 2022, tức là trước khi khung pháp lý đó ra đời, và trong lễ khánh thành phía LEGO có cảm ơn các đối tác đã đồng hành xây dựng những khung pháp lý và chính sách cần thiết. Một doanh nghiệp tỷ đô như LEGO không có lý gì đợi chính sách công bố rồi mới quyết, nên mình nghĩ việc họ rót tiền vào đã bao gồm cả quá trình làm việc nhiều năm giữa hai bên. Quy mô cũng cho thấy cam kết lâu dài: 12.400 tấm pin mặt trời áp mái, một trung tâm năng lượng ngay khu đất bên cạnh hợp tác với VSIP, tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin quy mô lớn được giới thiệu là hệ thống đầu tiên loại này ở Việt Nam. Mục tiêu công bố là chạy 100% năng lượng tái tạo từ đầu năm 2026, còn đã đạt đúng hạn hay chưa thì phải chờ báo cáo chính thức.

2. Hạ tầng khu công nghiệp và tốc độ. Nhà máy nằm trong Khu công nghiệp VSIP III, liên doanh Việt Nam - Singapore đã làm hơn chục khu công nghiệp, đất sạch, hạ tầng đồng bộ, thủ tục quen tay. Với tập đoàn nước ngoài, điều đó đáng tiền hơn cả ưu đãi thuế vì cắt được rủi ro chậm tiến độ. Khởi công tháng 11/2022, chạy thử tháng 11/2024, khánh thành tháng 4/2025, hai năm rưỡi từ bãi đất trống thành tổ hợp năm tòa nhà với 150.000 mét vuông sàn, phần lớn thời gian thi công lại rơi vào mùa mưa miền Nam. Chính LEGO cũng coi nó là hình mẫu để nhân bản sang các nhà máy sau.

3. Vị trí và chuỗi logistics. Nhà máy sát TP.HCM, gần cụm cảng nước sâu phía Nam, đi Singapore, Malaysia, Úc, Nhật đều thuận. Ngày 10/9/2025, LEGO cùng đối tác Kuehne+Nagel khai trương trung tâm phân phối khu vực ở Khu công nghiệp Giang Điền, Đồng Nai, trung tâm thứ 5 của LEGO trên toàn cầu sau Bỉ, Thượng Hải, Mỹ và Mexico. Khi chạy đầy đủ trong năm 2026, nơi này xử lý hơn 150 container mỗi tuần với sức chứa 33.000 pallet, phục vụ Úc, New Zealand, Malaysia, Singapore, Nhật Bản, và từ năm 2026 thêm Ấn Độ, Indonesia. Các bạn nhớ danh sách này nhé, lát mình quay lại.

4. Quan hệ hai nước và độ tin cậy chính sách. Lễ khởi công diễn ra tháng 11/2022, đúng dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Đan Mạch, người ta chọn thời điểm như vậy không phải ngẫu nhiên. Với khoản đầu tư hơn một tỷ đô có vòng đời nhiều chục năm, thứ nhà đầu tư sợ nhất không phải chi phí cao mà là chính sách đổi liên tục. Hiệu ứng kéo theo thì thấy ngay: cũng trong VSIP III, Pandora, hãng trang sức cũng của Đan Mạch, đầu tư cơ sở sản xuất đầu tiên bên ngoài Thái Lan.

5. Con người. Nhà máy đặt mục tiêu dài hạn khoảng 4.000 việc làm, đặt hàng các trường nghề đào tạo sẵn nguồn lao động. Nhưng chú ý là mức lương cơ bản công bố cho lao động phổ thông ở đợt tuyển cuối 2024 là trên 9 triệu đồng một tháng, đó không phải mức của nơi đi săn nhân công giá rẻ mà là của một nhà máy công nghệ cần giữ người. Nói LEGO sang Việt Nam vì nhân công rẻ thì chỉ đúng một phần khi so với các nước phát triển, cái họ cần là người vận hành được máy và chịu được kỷ luật sản xuất chính xác.

Bên trong nhà máy có gì

Tiếc là mình chưa được vào tham quan (ai ở LEGO đọc được bài này thì giúp mình với), nhưng theo thông tin công bố thì nhà máy rộng 44 hecta, khoảng 62 sân bóng đá, năm tòa nhà gồm văn phòng, trung tâm năng lượng, khu ép nhựa và đóng gói, kho tự động và các công trình phụ trợ. Đây là nhà máy thứ 6 của tập đoàn và thứ hai ở châu Á, giai đoạn 1 và 1A có công suất khoảng 30.000 tấn sản phẩm mỗi năm. Lúc khánh thành địa chỉ ghi tỉnh Bình Dương, sau sáp nhập từ 1/7/2025 thì thuộc TP.HCM, nên chỗ ghi Bình Dương chỗ ghi TP.HCM thì vẫn là một nhà máy thôi.

Máy móc, khuôn ép bắt buộc phải đồng bộ giữa các nước thì một viên gạch làm ở Việt Nam mới khớp hoàn hảo với một viên làm ở Đan Mạch. Nhà máy còn được trang trí bằng nhiều mô hình mang bản sắc Việt như rồng thời Lý, múa lân, chợ Bến Thành, áo dài, không ảnh hưởng gì sản xuất nhưng cho thấy họ xác định ở lại lâu. Và chi tiết người chơi sẽ thích nhất: đây là nhà máy đầu tiên của LEGO làm túi đóng gói hoàn toàn bằng giấy thay cho túi nilon. Túi giấy thì dễ sót mảnh bên trong thật, nhưng cảm giác xé và đổ ra thì đã hơn túi nilon nhiều.

Việt Nam được gì

Cái được rõ nhất không phải 4.000 chỗ làm, dù con số đó cũng lớn, mà là loại đầu tư. Nhiều năm FDI vào Việt Nam phần lớn là gia công, nhận linh kiện, lắp ráp rồi xuất đi, giá trị để lại không nhiều. Nhà máy LEGO khác về bản chất: do chính hãng sở hữu và vận hành, làm ra thành phẩm hoàn chỉnh mang thương hiệu toàn cầu, với tiêu chuẩn kỹ thuật vào loại khắt khe nhất ngành nhựa. Kèm theo là chuẩn vận hành xanh, từ hệ thống lưu trữ điện bằng pin quy mô lớn tới hợp đồng mua điện trực tiếp, những thứ tạo tiền lệ và tạo đội ngũ kỹ sư. Khi một tập đoàn khó tính đặt chân xuống và làm ăn ổn thì tập đoàn thứ hai sẽ theo, rồi thứ ba, thứ tư.

Không, giá sẽ không rẻ đi

Hồi nhà máy khánh thành, mình đọc bình luận thấy rất nhiều người nghĩ sắp tới mua LEGO trong nước sẽ rẻ hẳn. Nghe thì hợp lý, nhưng thực tế không chạy như vậy, và đã có sẵn ví dụ trước mắt. Hơn một nửa sản lượng điện thoại Samsung toàn cầu làm ở Việt Nam, tới giữa năm 2025 các nhà máy ở Bắc Ninh và Thái Nguyên đã xuất xưởng chiếc điện thoại thứ 2 tỷ, con Galaxy Z Fold 7 mình dùng hằng ngày cũng là hàng làm ở Việt Nam, vậy mà giá Z Fold ở Việt Nam có rẻ hơn ở Mỹ hay Hàn đâu. Apple cũng vậy, AirPods, iPad, Apple Watch lắp ráp ở Việt Nam nhiều năm mà chưa từng có chuyện người Việt mua iPad rẻ hơn người Nhật.

Lý do có hai tầng. Tầng thứ nhất là thủ tục: nhớ danh sách thị trường ở trên không, Việt Nam không nằm trong nhóm được nhắc tên. Hàng làm ra đi vào kho ngoại quan ở Đồng Nai rồi lên tàu, mà kho ngoại quan là nơi hàng nằm trên đất mình nhưng về thủ tục vẫn coi như chưa nhập khẩu, muốn quay lại bán trong nước thì vẫn phải đi qua đúng cái cửa mà mọi hộp LEGO nhập khẩu khác phải đi.

Tầng thứ hai mới là chính: giá LEGO không được tính từ chi phí sản xuất. Năm 2025 biên lợi nhuận gộp của LEGO là 67,8%, tức chi phí trực tiếp để làm ra sản phẩm chỉ khoảng một phần ba doanh thu. Nói dễ hiểu, một bộ LEGO giá 1 triệu thì chi phí sản xuất, nguyên liệu, nhân công chỉ tầm 300 nghìn, phần còn lại nuôi thiết kế, marketing, phí bản quyền cho Disney, Marvel, Warner, Nintendo, hệ thống cửa hàng và lợi nhuận. Cấu trúc giá như vậy thì tiết kiệm được chút phí vận chuyển cũng chẳng giảm được bao nhiêu, cộng thêm nhân công vốn không phải yếu tố lớn khi nhà máy tự động hóa cao và trả lương không rẻ.

Vậy người chơi được lợi gì

Thứ đáng chờ nhất là nguồn hàng: khi khu vực có nhà máy và kho, thời gian từ lúc set ra mắt toàn cầu tới lúc hàng có ở Đông Nam Á sẽ ngắn lại, chuyện set mới ra hai tháng mà trong nước vẫn "đang về" hay mã hot cháy hàng phải chờ đợt sau sẽ đỡ dần. Thứ hai là kênh chính hãng: đã bỏ hơn 1,3 tỷ đô xuống đây thì LEGO có động lực rất lớn để đầu tư cho thị trường Việt Nam, mở thêm cửa hàng, làm mạnh chống hàng giả, và điều mình mong nhất là những hoạt động xây dựng cộng đồng do chính LEGO đầu tư. Còn giá thì thực tế hơn là chờ các đợt khuyến mãi chính hãng, đừng chờ mặt bằng giá hạ.

Theo mình

LEGO chọn Việt Nam vì mình giải được bài toán điện tái tạo kèm khung pháp lý chứng minh được, thứ nhiều nước trong khu vực còn khó triển khai, vì hạ tầng khu công nghiệp cho phép dựng xong một tổ hợp tỷ đô trong hai năm rưỡi, vì vị trí nằm giữa các thị trường châu Á tăng trưởng nhanh nhất, vì quan hệ hai nước đủ ổn định cho một khoản đầu tư vòng đời mấy chục năm, và vì nguồn lao động đủ trẻ để đào tạo lên chuẩn của họ. Là người chơi LEGO ở Việt Nam, mình thấy tự hào về chuyện này, chỉ là đừng mong nó làm ví mình nhẹ đi.